Denetim sözlüğü: raporda geçen terimler, sade karşılıklarıyla

Rehber: Bağımsız denetim raporunuz ne söylüyor? · Bölüm 11 / 11

A–D

Bağımsız denetçi raporu: Denetçinin finansal tablolar hakkındaki görüşünü içeren yazılı rapor. Yazılı olarak ve KGK'nın belirlediği biçimde düzenlenir (BDS 700 p.20T). Bkz. 3. bölüm.

BDS (Bağımsız Denetim Standartları): Denetimin nasıl yapılacağını düzenleyen, KGK'nın yayımladığı standartlar. Kanun, denetime tabi şirketlerin finansal tablolarının KGK'nın yayımladığı, uluslararası denetim standartlarıyla uyumlu Türkiye Denetim Standartlarına göre denetlenmesini ister (TTK m.397/1).

BOBİ FRS: Büyük ve Orta Boy İşletmeler İçin Finansal Raporlama Standardı. Bağımsız denetime tabi olup TFRS uygulamayan işletmelerin finansal tablolarını hazırlarken uyguladığı standart (BOBİ FRS Kurul Kararı m.1).

Dış teyit (mutabakat): Denetçinin banka, müşteri veya tedarikçi gibi üçüncü bir kişiden doğrudan yazılı yanıt olarak aldığı kanıt (BDS 505 p.6).

Diğer bilgiler: Yönetim kurulunun yıllık faaliyet raporunda yer alan, finansal tablolar ve denetçi raporu dışındaki finansal ve finansal olmayan bilgiler. Faaliyet raporu için ayrı bir denetçi raporu düzenlenir (BDS 720 p.2T).

Diğer Hususlar: Denetçi raporunda, tablolarda yer almayan ve okurun denetimi veya raporu anlamasına yardımcı olan bir konuya atıf yapan bölüm. Görüşü değiştirmez (BDS 706 p.7).

Dikkat Çekilen Hususlar: Denetçi raporunda, tablolarda açıklanmış ve okur için temel önemde olan bir konuya dikkat çeken bölüm. Görüşü değiştirmez (BDS 706 p.7, p.9(c)).

Dipnot: Finansal tabloların parçası olan açıklamalar; muhasebe politikaları ve rakamların ayrıntısı burada yer alır (BOBİ FRS 1.3). Bkz. 7. bölüm.

Dürüst resim ilkesi: Finansal tabloların şirketin malvarlığını, borçlarını, özkaynaklarını ve faaliyet sonuçlarını gerçeği dürüst ve aslına sadık biçimde yansıtması ilkesi (TTK m.515).

E–K

Ertelenmiş vergi: Vergi kuralları ile finansal raporlama kuralları arasındaki zamanlama farklarının gelecekteki vergi etkisi. BOBİ FRS'de büyük işletmeler için zorunlu, diğerleri için kural olarak isteğe bağlıdır (BOBİ FRS 23.3).

Finansal durum tablosu: Günlük dildeki adıyla bilanço; şirketin dönem sonundaki varlıkları, borçları ve özkaynakları (BOBİ FRS 1.3).

Görüş vermekten kaçınma: Denetçinin yeterli kanıt elde edemediği ve olası etkilerin önemli ve yaygın olabileceği durumda görüş vermemesi (BDS 705 p.9). TTK'ya göre olumsuz görüşün sonuçlarını doğurur (TTK m.403/4).

Hile: Yönetim, çalışanlar veya üçüncü kişilerce haksız ya da yasalara aykırı menfaat sağlamak amacıyla yapılan, aldatma içeren kasıtlı eylem (BDS 240 p.12). Önlenmesi ve tespit edilmesi konusunda esas sorumluluk yönetime ve üst yönetimden sorumlu olanlara aittir (BDS 240 p.4).

İç kontrol: Şirketin kayıtların doğru tutulmasını ve varlıkların korunmasını sağlamak için kurduğu kurallar ve onay süreçleri. Yönetim, önemli yanlışlık içermeyen tablolar için gerekli gördüğü iç kontrolden sorumludur (BDS 210 p.6(b)).

İlişkili taraf: Şirketle ortaklık, yönetim veya grup bağı olan kişi ve şirketler. Büyük işletmeler bunlarla yaptığı işlemleri dipnotlarda açıklar (BOBİ FRS 26.8(b)).

İşletmenin sürekliliği: Şirketin öngörülebilir gelecekte faaliyetlerine devam edeceği varsayımı. Bu konuda önemli bir belirsizlik varsa raporda ayrı bir bölüm yer alır (BDS 570 p.22).

Kâr veya zarar tablosu: Günlük dildeki adıyla gelir tablosu; dönemin gelirleri, giderleri ve sonucu (BOBİ FRS 1.3).

Karşılık: Tutarı veya zamanı kesin olmayan bir yükümlülük için tablolara alınan tutar; kıdem tazminatı karşılığı bunun tipik örneğidir (BOBİ FRS Bölüm 19; 19.2).

KGK: Kamu Gözetimi, Muhasebe ve Denetim Standartları Kurumu. Muhasebe ve denetim standartlarını yayımlayan ve denetçileri yetkilendiren kurum (TTK m.88/2, m.397/1, m.400/1).

Kilit denetim konuları: Denetçinin mesleki muhakemesine göre cari dönem denetiminde en çok önem arz eden konular (BDS 701 p.8). TTK kapsamındaki denetimlerde bütün şirketlerin raporunda yer alır; görüş vermekten kaçınılan raporlarda bu bölüm bulunmaz (BDS 700 p.30T; BDS 705 p.29T).

M–Ö

Makul güvence: Yüksek ancak mutlak olmayan güvence seviyesi (BDS 200 p.5, p.13).

Muhasebe politikası: Şirketin tablolarını hazırlarken uyguladığı belirli yöntemler; örneğin stokların hangi yöntemle değerlendirildiği (BOBİ FRS Bölüm 3).

Nakit akış tablosu: Dönem içinde nakdin nereden geldiğini ve nereye gittiğini gösteren tablo (BOBİ FRS 1.3).

Net parasal pozisyon kazancı (kaybı): Enflasyon döneminde parasal varlık ve yükümlülükler nedeniyle oluşan satın alma gücü kazancı veya kaybı. Kâr veya zarar tablosunda ayrı bir kalemde gösterilir (BOBİ FRS 25.18). Bkz. 8. bölüm.

Olumlu görüş: Tabloların tüm önemli yönleriyle geçerli finansal raporlama çerçevesine uygun hazırlandığı sonucu (BDS 700 p.16).

Olumsuz görüş: Yanlışlıkların hem önemli hem yaygın olduğu sonucu (BDS 705 p.8). TTK'ya göre genel kurulun yeni yönetim kurulu seçmesini gerektirir (TTK m.403/5).

Önemlilik: Bir hata veya eksikliğin, tek başına veya diğerleriyle birlikte, tabloları kullananların ekonomik kararlarını etkilemesinin makul ölçüde beklenebileceği büyüklük veya nitelik (BDS 320 p.2).

Örnekleme: Denetim prosedürlerinin bir hesaptaki kalemlerin tamamına değil, yüzde yüzünden azına uygulanması (BDS 530 p.5).

Özkaynak değişim tablosu: Sermaye, yedekler ve geçmiş yıl kârlarının dönem içindeki değişimini gösteren tablo (BOBİ FRS 1.3).

P–Y

Parasal kalem: Sabit veya belirlenebilir bir tutarda para olarak alınacak veya ödenecek varlık ve yükümlülükler ile elde tutulan nakit (BOBİ FRS 20.11).

Raporlama döneminden sonraki olaylar: Dönem sonu ile tabloların yayımlanması için onaylandığı tarih arasında gerçekleşen olaylar (BOBİ FRS 4.2). Denetim standartlarındaki karşılığı "bilanço tarihinden sonraki olaylar"dır; bu kavram denetçi raporu tarihine kadar olan dönemi ve denetçinin rapordan sonra haberdar olduğu durumları kapsar (BDS 560 p.5).

Sınırlı olumlu görüş: Önemli ama yaygın olmayan bir yanlışlık veya kanıt eksikliği nedeniyle verilen görüş; uygulamada "şartlı görüş" de denir (BDS 705 p.7; BDS 570 p.23(a)).

Sorgulama mektubu (avukat mektubu): Denetçinin, yönetimin hazırladığı ve kendisinin gönderdiği mektupla şirketin dış hukuk müşavirinden davalar hakkında bilgi istemesi (BDS 501 p.10).

Sorumlu denetçi: Denetimi yürütüp sonuçlandıran ve raporda adı yer alan denetçi (BDS 700 p.46T).

Şarta bağlı yükümlülük: İleride gerçekleşip gerçekleşmeyeceği belirsiz bir olaya bağlı olası bir yükümlülük ya da var olduğu hâlde ödeme ihtimali düşük olduğu veya tutarı güvenilir ölçülemediği için tablolara alınmayan bir yükümlülük (BOBİ FRS 19.18).

TFRS: Türkiye Finansal Raporlama Standartları; KGK'nın uluslararası standartlarla uyumlu olarak yayımladığı tam set standartlar (TTK m.88).

Üst yönetimden sorumlu olanlar: Şirketin stratejik yönünü ve hesap verme yükümlülüklerini gözetmekten sorumlu kişiler; anonim şirketlerde çoğu zaman yönetim kurulu.

Yaygın: Bir yanlışlığın etkisinin belirli kalemlerle sınırlı kalmaması veya tabloların önemli bir bölümünü temsil etmesi (BDS 705 p.5).

Yazılı beyan (beyan mektubu): Yönetimin, tabloları hazırlama sorumluluğunu yerine getirdiğini ve diğer konuları denetçiye yazılı olarak teyit etmesi. Tabloların hazırlanması, bilgi ve kayıtlara erişim ve işlemlerin kayda alınmasına ilişkin temel beyanlar verilmezse denetçi görüş vermekten kaçınır (BDS 580 p.10, p.11, p.20).

Yönetim mektubu: Denetçinin tespit ettiği iç kontrol eksikliklerini bildirdiği yazı; önemli eksiklikler yazılı olarak bildirilir (BDS 265 p.9-10).

Dayanak

• 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu m.88, m.397/1, m.400/1, m.403/4-5, m.515
• BOBİ FRS Kurul Kararı m.1; 1.3, Bölüm 3, 4.2, 19.2, 19.18, 20.11, 23.3, 25.18, 26.8(b)
• BDS 200 p.5, p.13 · BDS 210 p.6(b) · BDS 240 p.4, p.12 · BDS 265 p.9-10 · BDS 320 p.2
• BDS 501 p.10 · BDS 505 p.6 · BDS 530 p.5 · BDS 560 p.5 · BDS 570 p.22, p.23(a) · BDS 580 p.10, p.11, p.20
• BDS 700 p.16, p.20T, p.30T, p.46T · BDS 701 p.8 · BDS 705 p.5, p.7, p.8, p.9, p.29T · BDS 706 p.7, p.9(c) · BDS 720 p.2T