Menü

Teklif İste
0212 603 65 40 – 41 by@vadibd.com

Net parasal pozisyon: enflasyon kâr tablonuza nasıl yansır?

Kâr veya zarar tablosundaki 'Net Parasal Pozisyon Kazançları (Kayıpları)' kalemi nereden gelir, neden kazanç veya kayıp çıkar, dipnotta ne açıklanır ve rakamın makul olup olmadığı nasıl anlaşılır? Basit bir sayısal örnekle.

Son güncelleme: · Hazırlayan: Beytullah YURTTUTAN, Yeminli Mali Müşavir, Sorumlu Denetçi

Rehber: Bağımsız denetim raporunuz ne söylüyor? · Bölüm 8 / 11

Kısa cevap: Enflasyon döneminde kasada, bankada tutulan para ve alacaklar değer kaybeder; borçların gerçek yükü ise azalır. Bu kalem, şirketin bu iki etkiden net olarak ne kaybettiğini veya kazandığını gösterir. Nakdi ve alacakları borçlarından fazla olan şirkette genellikle kayıp, borçları fazla olan şirkette genellikle kazanç çıkar.

Enflasyon düzeltmesi neden yapılıyor?

KGK, TFRS ve BOBİ FRS uygulayan işletmelerin 31 Aralık 2023 tarihinde veya sonrasında sona eren yıllık raporlama dönemlerine ait finansal tablolarının, TMS 29 ve BOBİ FRS Bölüm 25'teki ilkelere uygun olarak enflasyon etkisine göre düzeltilerek sunulması gerektiğini duyurmuştur (KGK duyurusu). Bu rehberin hazırlandığı 17.10.2026 tarihi itibarıyla KGK'nın bu duyuruyu değiştiren veya sona erdiren bir açıklamasına rastlanmamıştır.

BOBİ FRS'ye göre yüksek enflasyon olup olmadığını işletme, mevcut tüm bilgiler ışığında belirler. Göstergelerden biri, son üç yılın kümülatif enflasyon oranının yüzde yüze yaklaşması veya bu oranı aşmasıdır (BOBİ FRS 25.4). Düzeltilmiş tablolar sunulur; tabloların düzeltme öncesi hâlleri ayrıca sunulamaz (BOBİ FRS 25.1).

Vergi tarafında durum farklıdır: 2025, 2026 ve 2027 hesap dönemlerinde vergi kayıtlarındaki mali tablolar enflasyon düzeltmesine tabi tutulmaz (VUK geçici m.37; mükerrer m.298/A-9 kapsamındakiler hariç). Vergi bilançosu ile denetim raporundaki tabloların bugün birbirinden belirgin biçimde ayrılmasının önemli nedenlerinden biri budur (6. bölüm).

Parasal ve parasal olmayan kalemler

Bu kalemi anlamak için önce iki grubu ayırmak gerekir.

Parasal kalemler, sabit veya belirlenebilir bir tutarda para olarak alınacak veya ödenecek varlık ve yükümlülükler ile elde tutulan nakittir (BOBİ FRS 20.11). Kasa, banka, ticari alacaklar, borçlar, krediler ile nakit ödenecek kıdem tazminatı ve diğer karşılıklar bu gruptadır. Parasal kalemler dönem sonundaki cari değerleriyle gösterildiği için düzeltilmez (BOBİ FRS 25.8).

Parasal olmayan kalemler ise stoklar, makine ve binalar gibi duran varlıklar, peşin ödenmiş giderler, sermaye ve yedekler gibi kalemlerdir. Maliyet değeriyle izlenen parasal olmayan kalemler, enflasyon düzeltmesinde endeks kullanılarak dönem sonunun satın alma gücüne taşınır; dönem sonundaki cari değeriyle (örneğin net gerçekleşebilir değer veya gerçeğe uygun değerle) izlenen parasal olmayan kalemler ise düzeltilmez (BOBİ FRS 25.10).

Kazanç mı, kayıp mı? Basit bir örnek

Bir şirketin bankada yıl boyunca 1.000.000 TL tuttuğunu ve yıllık enflasyonun yüzde 30 olduğunu varsayalım. Yıl başındaki 1.000.000 TL'nin yıl sonu satın alma gücüyle karşılığı 1.300.000 TL'dir. Şirketin elinde ise yine 1.000.000 TL vardır. Aradaki 300.000 TL, şirketin net parasal pozisyon kaybıdır.

Aynı şirket bankaya 1.000.000 TL borçlu olsaydı tablo tersine dönerdi. Borcun tutarı değişmez ama gerçek yükü enflasyon oranında azalır; bu örnekte 300.000 TL net parasal pozisyon kazancı oluşur.

Şirketin durumu Enflasyonun etkisi Kalemin yönü
Nakit ve alacakları, borçlarından fazla (net parasal varlık) Elde tutulan paranın satın alma gücü düşer Genellikle kayıp
Borçları, nakit ve alacaklarından fazla (net parasal yükümlülük) Borcun gerçek yükü azalır Genellikle kazanç

(Örnek basitleştirilmiştir: bakiyenin yıl boyunca sabit kaldığı varsayılmıştır, oranlar temsilidir.)

Bu kazanç veya kayıp kâr veya zarara yansıtılır ve kâr veya zarar tablosunda "Net Parasal Pozisyon Kazançları (Kayıpları)" kaleminde gösterilir (BOBİ FRS 25.18).

Dipnotta ne açıklanır?

BOBİ FRS'ye göre dipnotlarda enflasyon düzeltmesi yapıldığı, kullanılan endeks ve bu endeksteki değişim ile dönemin net parasal pozisyon kazancı veya kaybı açıklanır (BOBİ FRS 25.27).

KGK, 31.12.2024 ve sonrasında sona eren dönemler için bu kaleme ilişkin ek bir açıklama zorunluluğu da getirmiştir. Buna göre kalemin hangi kalemlerden kaynaklandığı, tutarlarıyla birlikte iki yöntemden biriyle açıklanır (KGK Kurul Kararı, RG 26.10.2024):

  • (a) yöntemi: Tutarın hangi parasal olmayan varlık ve yükümlülüklerden, endekse bağlı varlık ve yükümlülüklerden, özkaynak ve kapsamlı gelir tablosu kalemlerinden kaynaklandığı.
  • (b) yöntemi: Tutarın hangi parasal varlık ve yükümlülüklerden kaynaklandığı.

Bu açıklamalar "'Net Parasal Pozisyon Kazançları (Kayıpları)'na ilişkin Açıklamalar" başlığı altında sunulur. Açıklamaların ilk kez sunulduğu yılda önceki yıla ait karşılaştırmalı bilgi verilmesi zorunlu değildir.

Rakamın makul olup olmadığını nasıl anlarsınız?

Teknik ayrıntıya girmeden yapılabilecek üç basit kontrol vardır:

  1. Yön kontrolü: Şirketin yıl boyunca nakit ve alacakları borçlarından fazlaysa kalemin kayıp, borçları fazlaysa kazanç çıkması beklenir. Ters bir sonuç varsa nedenini sorun.
  2. Büyüklük kontrolü: Yıl içindeki ortalama net parasal pozisyon ile yıllık enflasyon oranının çarpımı, kalemin büyüklüğü hakkında kaba bir fikir verir. Rakam bundan çok farklıysa açıklamasını isteyin.
  3. Dipnottaki işaretler: (a) yöntemiyle hazırlanan dipnotta, düzeltilen stok ve duran varlık gibi parasal olmayan varlıklar kazanç yönünde; sermaye, yedekler ve geçmiş yıl kârları gibi özkaynak kalemleri kayıp yönünde çalışır. Geçmiş yıl zararları varsa onların etkisi kazanç yönündedir. Kâr veya zarar tablosunda ise gelirlerin etkisi kayıp, giderlerin etkisi kazanç yönündedir. Bazı istisnalar dışında bu yönlerden sapma, kayıtların gözden geçirilmesi gerektiğine işaret eder.

Sizin için ne anlama geliyor? Net parasal pozisyon kalemi bir nakit girişi veya çıkışı değildir; 2025–2027 hesap dönemlerinde vergi kayıtlarında da karşılığı yoktur (VUK geçici m.37). Ancak kâr veya zarar tablosundaki sonucu değiştirir; bu yüzden finansal tablolara dayanan değerlendirmeleri, örneğin sermaye kaybı ve borca batıklık hesabını, etkileyebilir.

Dayanak