Menü

Teklif İste
0212 603 65 40 – 41 by@vadibd.com

Mutabakat, avukat mektubu, yazılı beyan: denetçi bunları neden ister?

Denetçinin şirketten istediklerinin nedeni: dış teyit (mutabakat) mektupları, dış hukuk müşavirine sorgulama mektubu, yönetimin yazılı beyanları, stok sayımına katılım ve yıl sonundan sonraki olaylar. Karşılanmazsa ne olur?

Son güncelleme: · Hazırlayan: Beytullah YURTTUTAN, Yeminli Mali Müşavir, Sorumlu Denetçi

Rehber: Bağımsız denetim raporunuz ne söylüyor? · Bölüm 9 / 11

Kısa cevap: Denetçi rakamları yalnız şirketin kendi kayıtlarından değil, dışarıdan da doğrulamaya çalışır; stok sayımı ve davalar gibi bazı konularda belirli prosedürler zorunludur. Mutabakat mektupları, avukat mektubu ve sayım gözlemi bu yüzden istenir. Bu talepler karşılanmazsa denetçi görüşü doğrudan etkilenebilir; temel yazılı beyanların verilmemesi ise görüş vermekten kaçınmayla sonuçlanır.

Mutabakat (dış teyit) mektupları

Dış teyit, denetçinin üçüncü bir kişiden doğrudan yazılı yanıt olarak elde ettiği denetim kanıtıdır (BDS 505 p.6). Banka bakiyeleri, müşteri ve tedarikçi bakiyeleri bu yolla doğrulanır. Yanıtın doğrudan denetçiye gelmesi bu kanıtı güçlü kılar. Denetçi teyit talepleri üzerinde kontrolü elinde tutmak zorundadır (BDS 505 p.7); bu nedenle şirketin kendi yürüttüğü cari hesap mutabakatları dış teyidin yerini tutmaz.

Yönetim belirli bir kişiye mektup gönderilmesine izin vermezse denetçi bunun gerekçesini sorgular, gerekçenin geçerliliği hakkında kanıt arar ve alternatif denetim prosedürleri uygular (BDS 505 p.8). Gerekçe makul değilse veya başka yoldan güvenilir kanıt elde edilemiyorsa denetçi durumu üst yönetimden sorumlu olanlara bildirir ve görüşüne etkisini değerlendirir (BDS 505 p.9).

Avukat (dış hukuk müşaviri) mektubu

Davalar ve iddialar hem karşılıkları hem dipnotları etkiler. Denetçi bu konuda yönetimi sorgular, üst yönetimden sorumlu olanların toplantı tutanaklarını, şirket ile dış hukuk müşaviri arasındaki yazışmaları ve dava giderlerine ilişkin hesapları inceler (BDS 501 p.9). Gerektiğinde şirketin dış hukuk müşaviriyle doğrudan iletişime geçer. Bu iletişim, yönetimin hazırladığı ve denetçinin gönderdiği bir sorgulama mektubuyla kurulur (BDS 501 p.10). Uygulamada buna "avukat mektubu" denir.

Yönetim bu iletişime izin vermez ya da avukat mektuba uygun şekilde yanıt vermez ve denetçi başka yoldan yeterli kanıt elde edemezse görüş olumlu olamaz (BDS 501 p.11).

Yönetimin yazılı beyanları (beyan mektubu)

Denetçi, yönetimden finansal tabloları geçerli finansal raporlama çerçevesine uygun hazırlama sorumluluğunu yerine getirdiğine dair yazılı bir beyan ister (BDS 580 p.10). Beyanlar, finansal tablolara ilişkin uygun sorumluluğu olan ve konuları bilen yöneticilerden istenir (BDS 580 p.9). Beyanın tarihi rapor tarihinden sonra olamaz ve rapor tarihine mümkün olan en yakın tarihtir (BDS 580 p.14).

Bu beyan basit bir formalite gibi görünse de sonucu ağırdır: Yönetim; tabloların hazırlanması, bilgi ve kayıtlara erişim sağlanması ve bütün işlemlerin kayda alınması konusundaki temel yazılı beyanları vermezse denetçi görüş vermekten kaçınır (BDS 580 p.10, p.11, p.20). Diğer beyanların verilmemesinin etkisi ise ayrıca değerlendirilir (BDS 580 p.19). Türk Ticaret Kanunu'na göre görüş vermekten kaçınma da olumsuz görüşün sonuçlarını doğurur (TTK m.403/4; 4. bölüm).

Stok sayımı

Stoklar finansal tablolar açısından önemliyse denetçi, mümkün olan hâllerde fiziki stok sayımına katılır; yönetimin sayım prosedürlerini gözlemler, stokları inceler ve test sayımları yapar (BDS 501 p.4). Sayıma katılmak mümkün değilse alternatif prosedürler uygular; bunlar da mümkün değilse görüş olumlu olamaz (BDS 501 p.7).

Sayım gözlemi yalnız sayım günü yapılabildiğinden sonradan telafisi zordur. Sayım tarihini denetçinizle önceden planlayın; hazırlık takvimi için İlk denetime hazırlık rehberine bakabilirsiniz.

Yıl sonundan sonra olanlar

Denetçi, finansal tabloların tarihi ile denetçi raporunun tarihi arasındaki dönemde gerçekleşen olayları da değerlendirir (BDS 560 p.5) ve tablolarda düzeltme veya açıklama gerektiren olayların belirlendiğinden emin olmak için prosedürler uygular (BDS 560 p.6). Bu yüzden rapor imzalanmadan önce "yıl sonundan bu yana önemli bir gelişme oldu mu?" sorusu yeniden sorulur.

Kanunun verdiği bilgi alma hakkı

Bu taleplerin kanuni dayanağı da vardır. Yönetim kurulu, şirketin defterlerinin, yazışmalarının, belgelerinin, varlıklarının, borçlarının, kasasının, kıymetli evrakının ve envanterinin incelenebilmesi için denetçiye gerekli imkânları sağlar (TTK m.401/1). Denetçi de özenli bir denetim için gerekli bütün bilgilerin verilmesini ve belgelerin sunulmasını ister (TTK m.401/2). Raporun "Mevzuattan Kaynaklanan Diğer Yükümlülükler" bölümünde, yönetim kurulunun istenen açıklamaları yapıp yapmadığı ve belgeleri verip vermediği açıkça yazılır (TTK m.402/4-b).

Talep Neden istenir? Karşılanmazsa
Mutabakat mektubu Bakiyelerin dışarıdan doğrulanması Alternatif prosedür; görüşe etkisi değerlendirilir (BDS 505 p.8–9)
Avukat mektubu Davaların ve karşılıkların doğrulanması Başka kanıt yoksa olumlu görüş verilemez (BDS 501 p.11)
Yazılı beyan Yönetimin sorumluluğunu yazılı teyit etmesi Temel beyanlar verilmezse görüş vermekten kaçınma (BDS 580 p.20)
Sayım gözlemi Stokların varlığının ve durumunun doğrulanması Başka kanıt yoksa olumlu görüş verilemez (BDS 501 p.7)

Sizin için ne anlama geliyor? Bu talepler denetim standartlarından kaynaklanır ve şirkete yönelik bir güvensizlik ifadesi taşımaz. Sayım tarihini, mutabakat mektuplarının gönderileceği listeyi ve çalıştığınız avukatların listesini denetimin başında konuşmak, raporun gecikmesini ve sürpriz bir görüş değişikliğini önler.

Dayanak