Bankalar, belirli büyüklükteki kredi müşterilerinden kredi tahsis aşamasında bağımsız denetimden geçmiş finansal tablolar ve bunlara dayanan bir analiz tablosu almak zorundadır. Yükümlülük, Bankacılık Düzenleme ve Denetleme Kurumu'nun Bankaların Kredi İşlemlerine İlişkin Yönetmelik'inin 9 uncu maddesinde düzenlenmiştir. Bu yükümlülük bankaya aittir; ancak belgeleri hazırlatacak olan kredi müşterisidir.

Kimler kapsamda?

Madde, Risk Merkezi nezdindeki en güncel bilgilere göre bankacılık sektöründeki toplam riski BDDK Kurulunca belirlenen tutarın üzerinde olan ve kredileri canlı alacak olarak izlenen müşterilere uygulanır. Merkezi yönetim kapsamındaki kamu idareleri ve bağlı kuruluşları, mahallî idareler, bankalar ve finansal kuruluşlar kapsam dışındadır. Müşterinin kapsamda olup olmadığını Risk Merkezi verisine göre banka belirler.

Bankanın alması zorunlu belgeler

Yönetmelik'in 9 uncu maddesinin birinci fıkrasına göre kredi tahsis aşamasında:

  • (a) KGK'nın yayımladığı standartlara göre konsolide finansal tablo hazırlama şartını taşıyanlardan konsolide, taşımayanlardan konsolide olmayan; KGK tarafından yetkilendirilmiş bağımsız denetim kuruluşlarınca denetlenmiş en güncel finansal tablolar ve bağımsız denetim raporları,
  • (b) başka bir işletmenin bağlı ortaklığı olanlardan, ana ortaklığın denetlenmiş en güncel konsolide finansal tabloları ve bağımsız denetim raporları,
  • (c) müşterek kontrol edilen işletmelerden, müşterek kontrol eden işletmelerin her birinin denetlenmiş en güncel (varsa konsolide, yoksa konsolide olmayan) finansal tabloları ve bağımsız denetim raporları,
  • (ç) bu finansal tablolardaki bilgilerden hareketle hazırlanan ve bağımsız denetim kuruluşunun güvence raporunu içeren EK-1 analiz tablosu,
  • (d) SPK'nın Kurumsal Yönetim Tebliği'ne (II-17.1) tabi anonim ortaklıklardan kurumsal yönetim ilkelerine uyum raporu

alınır.

Süreler ve beş dönem kuralı

Belgelerini kredi tahsis aşamasında ibraz edemeyeceğini beyan eden müşteriye, kredi tahsisi yapılan yılı izleyen en fazla dokuz ay süre tanınarak kredi kullandırılabilir (m.9/3). Belgeler ilk kez hangi hesap dönemi için alındıysa, kredi ilişkisi devam ettiği sürece o dönemle birlikte beş ardışık hesap dönemi boyunca müşteriyle kredi ilişkisi olan tüm bankalarca alınmaya devam edilir; her dönem için yine ilgili yılı izleyen dokuz aylık süre tanınabilir (m.9/4). Müşterinin kredileri sonradan donuk alacak olarak sınıflandırılırsa ilave belge alınmasına son verilir (m.9/5). Sürelerin sonunda belgeler eksiksiz temin edilmezse banka durumu derhâl BDDK'ya bildirir (m.9/6).

Yurt dışında yerleşik müşterilerde uluslararası standartlara göre düzenlenmiş ve bağımsız denetimden geçmiş finansal tablolar aranır; EK-1 analiz tablosu güvence raporu olmaksızın banka tarafından düzenlenebilir ve kurumsal yönetim uyum raporu alınmaz (m.9/2).

Güvence raporu ile bağımsız denetim raporu arasındaki fark

Bağımsız denetim raporu, finansal tabloların bütün önemli yönleriyle uygulanabilir finansal raporlama çerçevesine (ör. BOBİ FRS) uygun olup olmadığına ilişkin görüş içerir ve Bağımsız Denetim Standartlarına göre düzenlenir.

Güvence raporu, EK-1 analiz tablosu hakkında düzenlenir ve KGK'nın yayımladığı GDS 3000 Tarihi Finansal Bilgilerin Bağımsız Denetimi veya Sınırlı Bağımsız Denetimi Dışındaki Güvence Denetimleri standardı çerçevesinde yürütülür. Çalışmanın konusu, analiz tablosundaki tutar ve oranların denetlenmiş finansal tablolardaki bilgilerden hareketle doğru hazırlanıp hazırlanmadığıdır. Güvence raporu denetlenmiş finansal tablolara dayandığı için, aynı döneme ait bağımsız denetimin tamamlanmış olması gerekir.

Uygulamada dikkat edilecek noktalar

  • Dönem ve set uyumu: Analiz tablosu, bankaya verilen denetim raporunun ait olduğu dönemin ve aynı setin (konsolide veya konsolide olmayan) finansal tablolarından hazırlanmalıdır.
  • Takvim: Banka, belgelerin teminine yönelik olarak ilgili yılı izleyen en fazla dokuz aylık süre tanıyabilir. Takvim yılı hesap dönemi olan bir şirkette 2025 dönemi belgeleri için bu azami süre 30.09.2026'da dolar; denetim ve güvence çalışmasının bu tarihe göre planlanması gerekir.
  • Birden fazla banka: Belgeleri alma yükümlülüğü, müşteriyle kredi ilişkisi bulunan tüm bankalar için geçerlidir (m.9/4).
  • Grup şirketleri: (b) ve (c) bentleri nedeniyle bağlı ortaklıklar ve müşterek kontrol edilen işletmeler için ana ortaklığın veya müşterek kontrol edenlerin denetlenmiş tabloları da istenir; grup içinde denetim takvimi buna göre uyumlu hâle getirilmelidir.

Hizmet kapsamı için BDDK güvence raporu sayfasına bakınız.

Kaynaklar: Bankaların Kredi İşlemlerine İlişkin Yönetmelik m.9; KGK Türkiye Denetim Standartları (TDS 2025 Seti), GDS 3000.