Bankalar, Bankaların Kredi İşlemlerine İlişkin Yönetmelik'in 9 uncu maddesi kapsamındaki kredi müşterilerinden, denetlenmiş finansal tablolarla birlikte bir analiz tablosu almak zorundadır. Bu tablo Yönetmelik'in EK-1'inde yer alır; denetlenmiş finansal tablolardaki bilgilerden hareketle hazırlanır ve bağımsız denetim kuruluşunun güvence raporunu içerir (m.9/1-ç). Bu yazı tablonun içeriğini anlatır. Hangi müşterilerin kapsamda olduğu ve belgelerin hangi sürelerde verileceği banka kredisinde bağımsız denetim ve güvence raporu yazısında açıklanmıştır.
Tablonun yapısı
EK-1'in başlığı "Analiz Tablosu"dur. Tablo, "Konsolide Mali Veriler (000 TL) / Performans göstergeleri" satırıyla başlar ve her gösterge için iki sütun içerir: cari dönem ve önceki dönem (31.12.20XX). Göstergeler yedi başlık altında sıralanmıştır:
| Başlık | Sıra | Göstergeler |
|---|---|---|
| Temel büyüklükler | 1–9 | Toplam varlıklar; özkaynak tutarı; net finansal borç; toplam hasılat; TL hasılat; YP hasılat; net faaliyet kârı; FAVÖK; net işletme sermayesi |
| Kaldıraç | 10–12 | Toplam borçlanmalar / özkaynak; net finansal borç / özkaynak; toplam varlıklar / özkaynak |
| Borç ödeme kapasitesi | 13–18 | Borç servisi karşılama oranı; FAVÖK / ilgili döneme ait faiz gideri; net finansal borç / FAVÖK; kısa vadeli borçlar / özkaynak; kısa vadeli finansal borç / toplam finansal borç; (uzun vadeli finansal borçlar – net işletme sermayesi) / FAVÖK |
| Kur riski | 19–31 | Yabancı para pozisyon tutarı (bilanço içi); yabancı para pozisyon tutarı / özkaynaklar; net yabancı para varlık (yükümlülük) pozisyonu; net yabancı para varlık (yükümlülük) pozisyonu / özkaynak; finansal hedge oranı; doğal hedge oranı; ihracat geliri; ithalat gideri; ihracat / ithalat; satışlar içerisinde ihracatın payı; döviz varlıkları; döviz yükümlülükleri; döviz varlıkları / döviz yükümlülükleri |
| Likidite | 32–34 | Cari oran; asit-test oranı; nakit / kısa vadeli yükümlülükler |
| Kârlılık | 35–42 | FAVÖK marjı; brüt kâr / net satışlar; vergi öncesi kâr (zarar) / net satışlar; özkaynak kârlılığı; aktif kârlılığı; vergi öncesi kâr (zarar) / finansman giderleri; faaliyet geliri / finansman gideri; ortalama faiz yükü |
| Diğer | 43–48 | Alacakların tahsil süresi (gün); esas faaliyetlerden nakit akışı / satışlar; ilişkili taraflardan ticari alacaklar / toplam ticari alacaklar; ilişkili taraflara ticari borçlar / toplam ticari borçlar; kredi / teminat oranı; maddi duran varlıklar / özkaynaklar |
Yönetmelik ekindeki tanımlar
EK-1'in "Açıklamalar" bölümü bazı göstergelerin nasıl hesaplanacağını tanımlar. Parantez içindeki numara tablodaki sıra numarasıdır:
- (3) Net finansal borç: (Kısa vadeli finansal borçlar + uzun vadeli finansal borçlar) – (hazır değerler + menkul kıymetler)
- (8) FAVÖK: Dönemin faaliyet kârı + dönemin amortisman gideri
- (9) Net işletme sermayesi: Dönen varlıklar – kısa vadeli yükümlülükler
- (10) Toplam borçlanmalar: Kısa vadeli borçlanmalar + uzun vadeli borçlanmalar
- (13) Borç servisi karşılama oranı: FAVÖK / ilgili döneme ait anapara ve/veya faiz ödemesi
- (19) Yabancı para pozisyon tutarı: Yabancı para varlıklar – yabancı para yükümlülükler
- (23) Finansal hedge oranı: Net yabancı para varlık (yükümlülük) pozisyonu / yabancı para pozisyon tutarı
- (24) Doğal hedge oranı: (İhracat gelirleri – ithalat gideri) / yabancı para pozisyon tutarı
- (28) Satışlar içinde ihracatın payı: İhracat geliri / hasılat
- (32) Cari oran: Dönen varlıklar / kısa vadeli yükümlülükler
- (33) Asit-test oranı: (Dönen varlıklar – stoklar) / kısa vadeli borçlar
- (35) FAVÖK marjı: (Dönemin faaliyet kârı + amortisman gideri) / net satışlar
- (36) Net satışlar: Brüt satışlar – iskonto, iade, indirim vb.
- (38) Özkaynak kârlılığı: Vergi öncesi kâr (zarar) / özkaynak
- (39) Aktif kârlılığı: Vergi öncesi kâr (zarar) / aktif toplamı
- (42) Ortalama faiz yükü: Finansman giderleri / (kısa vadeli borçlar + uzun vadeli borçlar)
- (43) Alacakların tahsil süresi: (Kısa vadeli ticari alacaklar) / hasılat × 365
- (47) Teminat oranı: Kısa ve uzun vadeli banka kredileri / toplam teminat değeri
Tanımı verilmeyen göstergeler, adlarından anlaşılan kalemlerle hesaplanır. Hangi kalemin kullanıldığının tablo hazırlanırken not edilmesi, güvence çalışmasını ve bankanın sorularını kolaylaştırır.
Hazırlarken dikkat edilecek noktalar
- Kaynak denetlenmiş tablolardır. Analiz tablosu, bankaya verilen ve KGK tarafından yetkilendirilmiş bir bağımsız denetim kuruluşunca denetlenmiş finansal tablolardaki bilgilerden hareketle hazırlanır (m.9/1-a ve ç). Bu nedenle tablo, ilgili dönemin bağımsız denetimi tamamlandıktan sonra kesinleşir.
- Konsolide veya konsolide olmayan set. Konsolide finansal tablo hazırlama şartını taşıyan müşteriden konsolide, taşımayandan konsolide olmayan tablolar istenir (m.9/1-a). Tablodaki tutarlar, bankaya verilen setle aynı olmalıdır.
- Birim ve dönemler. Tutarlar bin TL olarak ve cari dönem ile önceki dönem için iki sütunda gösterilir.
- Finansal tablolarda ayrı satır olarak yer almayan bilgiler. İhracat geliri, ithalat gideri, ilgili döneme ait anapara ve faiz ödemeleri ile toplam teminat değeri gibi bilgiler her zaman finansal tablolarda ayrı bir satır olarak bulunmaz. Bu bilgilerin dayandığı kayıt ve belgeler tablo hazırlanırken hazır tutulmalıdır; güvence çalışmasında dayanakları ayrıca incelenir.
- Yurt dışında yerleşik müşteriler. Bu müşterilerde analiz tablosu, bağımsız denetim kuruluşunun güvence raporu alınmaksızın banka tarafından düzenlenebilir (m.9/2-b).
Güvence raporu tabloya ne katar?
Güvence raporu, analiz tablosundaki tutar ve oranların denetlenmiş finansal tablolardaki bilgilerden hareketle doğru hazırlanıp hazırlanmadığını konu alır. Çalışma, KGK'nın yayımladığı GDS 3000 Tarihi Finansal Bilgilerin Bağımsız Denetimi veya Sınırlı Bağımsız Denetimi Dışındaki Güvence Denetimleri standardı çerçevesinde yürütülür. Güvence raporu finansal tabloların bağımsız denetiminin yerine geçmez; bankaya her ikisi birlikte verilir.
Kaynaklar: Bankaların Kredi İşlemlerine İlişkin Yönetmelik (RG 21.12.2023, 32406) m.9 ve EK-1 Analiz Tablosu; KGK Türkiye Denetim Standartları (TDS 2025 Seti), GDS 3000.