BOBİ FRS'de Kıdem Tazminatı Karşılığı: Hesaplama ve Sunum Örneği

Vergi Usul Kanunu'na göre tutulan kayıtlarda kıdem tazminatı genellikle ödendiği dönemde gider yazılır. BOBİ FRS ise raporlama dönemi sonundaki toplam kıdem tazminatı yükümlülüğünün finansal tablolara karşılık olarak yansıtılmasını ister. Bu yazıda, KGK'nın yayımladığı BOBİ FRS (2021 Sürümü, güncel hâli) hükümleri bir örnek üzerinden uygulanmaktadır.

Standart ne diyor?

Kapsam (19.2): "Karşılıklar, Şarta Bağlı Yükümlülükler ve Şarta Bağlı Varlıklar" başlıklı Bölüm 19, kıdem tazminatı karşılığına da uygulanır.

Ölçüm ve sunum (19.17): Raporlama dönemi sonu itibarıyla toplam kıdem tazminatı yükümlülüğü tahmin edilir. Tahmin, çalışanların dönem sonunda geçerli kıdeme esas ücretleri üzerinden; iş gücü devir hızı ve önceki yıllardaki kıdem tazminatı gerçekleşmeleri de dikkate alınarak yapılır. Toplam tutar, vadesine göre Finansal Durum Tablosu'nda kısa veya uzun vadeli "Kıdem Tazminatı Karşılıkları" kaleminde sunulur. Aynı varsayım ve ücretlerle cari döneme ait kıdem tazminatı yükümlülüğü ayrıca hesaplanır ve ilgili işletme fonksiyonunun gider kalemine (satışların maliyeti, genel yönetim gideri vb.) yansıtılır.

Fark tutarı (19.17A): Aşağıdaki iki tutar arasındaki fark "Esas Faaliyetlerden Diğer Giderler" veya "Esas Faaliyetlerden Diğer Gelirler" kalemine yansıtılır:

• (a) cari dönem sonu toplam kıdem tazminatı yükümlülüğü,
• (b) önceki dönem sonu toplam yükümlülük − cari dönemde yapılan kıdem tazminatı ödemeleri + cari döneme ait kıdem tazminatı yükümlülüğü.

Sayısal örnek

Takvim yılı hesap dönemi olan, kıdem tazminatı karşılığını daha önce ayırmış bir şirket için 2025 yılı verileri:

Adım 1 – Cari dönem gideri: 450.000 TL, çalışanların bulunduğu fonksiyonlara dağıtılır. Örneğin üretim personeline isabet eden 270.000 TL "Satışların Maliyeti"ne, idari personele isabet eden 180.000 TL "Genel Yönetim Giderleri"ne yansıtılır.

Adım 2 – Beklenen bakiye (b): 1.200.000 − 300.000 + 450.000 = 1.350.000 TL

Adım 3 – Fark: 1.650.000 − 1.350.000 = 300.000 TL. Bu tutar, dönem içindeki ücret artışları gibi nedenlerle önceki dönem yükümlülüğündeki değişimi gösterir ve "Esas Faaliyetlerden Diğer Giderler" kalemine yansıtılır. Fark negatif olsaydı "Esas Faaliyetlerden Diğer Gelirler" kalemine yansıtılacaktı.

Adım 4 – Sunum: 1.650.000 TL'lik toplam karşılığın, örneğin önümüzdeki on iki ay içinde ödenmesi beklenen 250.000 TL'si "Kısa Vadeli Karşılıklar – Kıdem Tazminatı Karşılıkları", 1.400.000 TL'si "Uzun Vadeli Karşılıklar – Kıdem Tazminatı Karşılıkları" kaleminde gösterilir.

Böylece 2025 kâr veya zarar tablosuna toplam 750.000 TL (450.000 + 300.000) gider yansır. Bu tutar, karşılıktaki net artış (450.000 TL) ile yıl içindeki ödemelerin (300.000 TL) toplamına eşittir; tutarlılık kontrolü bu şekilde yapılabilir.

Ertelenmiş vergi etkisi

Kıdem tazminatı karşılığı muhasebede hizmet dönemlerinde gider yazılırken vergi mevzuatında ödendiğinde indirilir; bu durum indirilebilir geçici fark doğurur (BOBİ FRS 23.24-a). Gelecekte yeterli mali kâr oluşmasının muhtemel olması şartıyla ertelenmiş vergi varlığı muhasebeleştirilir (23.23).

BOBİ FRS'ye göre büyük işletmelerin konsolide ve münferit finansal tablolarında ertelenmiş vergi sunması zorunludur; diğer işletmeler için münferit tablolarda isteğe bağlıdır. Bir kez sunmaya başlayan işletme sonradan vazgeçemez ve ilk sunum geriye dönük uygulanır (23.3, 23.3A ve 23.3B).

Örnekte şirket büyük işletme ise ve şartlar sağlanıyorsa, 5520 sayılı Kurumlar Vergisi Kanunu'nun 32 nci maddesindeki %25 oran kullanıldığında 1.650.000 × %25 = 412.500 TL ertelenmiş vergi varlığı hesaplanır.

İlk kez karşılık ayıran işletmeler

Kıdem tazminatı yükümlülüğünü BOBİ FRS'ye geçişle birlikte ilk kez finansal tablolarına yansıtacak işletmeler, geçiş tarihinden önceki dönemlere ait toplam tutarı on yılı geçmemek üzere eşit tutarlarla "Geçmiş Yıllar Kârları/Zararları" kalemine yansıtabilir. Bu durumda eşit tutarlardan ilki açılış Finansal Durum Tablosu'na yansıtılır; tahmin edilen toplam tutar ile tablolara yansıtılmayan kısım dipnotlarda açıklanır (27.8).

Dipnot açıklamaları

Her bir karşılık türü için dönem başı ve dönem sonu bakiyeleri, dönem içinde ayrılan, iskonto değişikliğinden kaynaklanan ve iptal edilen tutarlar ile karşılığın niteliği ve beklenen ödeme tutarı ve zamanı açıklanır. Bu açıklamalar işletmenin büyüklüğüne bakılmaksızın tüm işletmeler için zorunludur (26.7-cc).

Denetimde dikkat edilen noktalar

• Hesaplamada kullanılan personel listesi, işe giriş tarihleri ve kıdeme esas ücretlerin bordro ve SGK kayıtlarıyla uyumu,
• iş gücü devir hızı ve geçmiş gerçekleşme varsayımlarının dayanağı,
• yıl içindeki ödemelerin karşılıktan düşülüp düşülmediği ve fark tutarının doğru kaleme yansıtılıp yansıtılmadığı,
• kısa ve uzun vadeli ayrımının dayanağı.

İlk denetime hazırlık için BOBİ FRS ile ilk bağımsız denetim rehberine bakınız.

Kaynaklar: Büyük ve Orta Boy İşletmeler için Finansal Raporlama Standardı (BOBİ FRS 2021 Sürümü, güncel hâli) paragraf 19.2, 19.17, 19.17A, 23.3–23.3B, 23.23, 23.24, 26.7 ve 27.8; 5520 sayılı Kurumlar Vergisi Kanunu m.32.